Manchester Unıted Formaları: Kırmızının Ötesinde

Stadında Sir Alex Ferguson Stand isimli özel bir bölümü olan, Premier Lig’in en çok şampiyonluk yaşayan kulübü, Sir Matt Busby’nin yadigârı Kırmızı Şeytanlar’ın ve Old Trafford’un resmi kostümünün hikâyesi…

21. yüzyılın ikinci on yıllık dilimine girdiğimiz şu günlerde Manchester United gezegendeki en başarılı kulüplerden birisi ise eğer, ismini zikrettiğim isimlere sonsuz müteşekkirdir. Ancak kuruluş yıllarından itibaren 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında bu heybetinden epey uzaktaydı. Demir yolu işçileri tarafından oluşturulan kulübün ismi Newton Heath Lancashire & Yorkshire Railroad olarak verilmişti. Newton Heath LYR kulübünün giydiği ilk renkler, 1879’da yayınlanan ‘Sporcu Yıllığı 1880’ kitabında da geçen “mavi şeritli (kordonlu) beyaz bir forma” olarak aktarılmıştı. Kitabın 1881 baskısında da renkler değişmedi ve bu bilgi, kulübün ilk forması konusunda günümüzde de elimizdeki en sağlam belge statüsünü koruyor.

Manchester United İlk Forma
*Görsel temsilidir.

Teknolojik ve sosyal imkânlarla, ekonomi ve hayat şartlarından ötürü forma konusunda eldekiler ile ayırt edilebilecek bir forma yapılması hususunda ilk etapta bu şekilde karar alındı. O dönemde beyaz forma, daha doğru tabirle gömlek, temini en rahat sağlanabilen renkte ürün olduğu için kulübün seçeneği de zoraki olarak bu yönde oldu. Ancak rakiplerden ayırt edici bir özelliği de olması da gerekli görüldüğünden mavi kuşak formaya eklendi. Ancak bu kuşağın vücuda mı (gösterildiği gibi) mı yoksa bel çevresine mi takıldığı muallak.

Newton Heath LYR, namıdiğer ‘The Heathens’, ilk kurulduğunda -az önce de bahsettiğim gibi- Manchester United Futbol Kulübü’nün ilk adıydı.

Newton Heats LYR (Manchester United) Yeşil Forma
Newton Heats LYR kadrosu

LYR kısmı ise, Lancashire ve Yorkshire Railway’i temsil ediyordu ve bu kısaltma, kulübün Newton Heath Loco’dan farklı bir şekilde ayırt edilebilmesi için verilmişti. North Road’daki demiryolu sahasına yakın bir yerde ilk maçlarını oynayan kulüp, burada başka departmanlarla veya diğer demir yolu şirketleriyle maçlar yaptı. Kayıtlara geçen ilk resmi maçları ise Bolton Wanderers rezerv takımına karşı oldu. Newton Heath LYR, bu maçlara kulüp oyuncularının çalıştığı şirketin renkleri olan altın ve yeşil renkte kaşmir bir forma giyerek çıktı. Bu forma daha sonraları Manchester United’ın ikonik deplasman forması olacaktı. Kulüp idaresi ise Taşıma ve Vagon İşleri Yemek Odası Komitesi tarafından gerçekleştirildi.

Newton Heath LYR, namıdiğer ‘The Heathens’, ilk kurulduğunda -az önce de bahsettiğim gibi- Manchester United Futbol Kulübü’nün ilk adıydı.

1888-89 yıllarından sonra, Amerikan araştırmacı ve tarihçi Paul Nagel tarafından yapılan araştırmaların neticesinde, kulübün kırmızı-beyaz parçalı desende bir formaya geçiş yaptığı ortaya konuldu. Nisan 1892’de Lancashire & Yorkshire Demiryolu şirketi, kulübe tahsis ettikleri tesisleri ve diğer tüm alanları sahiplenerek tüm çalışanların yararına olacak şekilde dönemin şartlarında modernize etti. Sonraki sezonunda kulübün demiryolu şirketi olduğunu ima eden ‘LYR’ ekini de isimden çıkartarak kulübün yeni resmi adının Newton Heath olduğunu ilan etti. 1892’den sonra iki etap halinde devam eden İngiltere Birinci Futbol Ligi’ne tekrar dâhil olan Newton Heath, eski forması olan yeşil-sarı formaları kullandı. 1894’te küme düştükleri -Liverpool’a karşı kaybederek küme düşülmüş ve bu olay ezeli rekabetin fitilini ateşlemiştir- sezonun da forması olan bu forma, 1896 yılında kulübün kuruluş renklerine ve formasına dönecek, yerini beyaz formanın altına koyu renkte pantolon ve çoraplara devredecekti.

20. yüzyıl başlarında kendini mali problemlerin ötesinde iflas kıyısında bulan Newton Heath, borçlarını ödemek için şirket tarafından satışa çıkartıldı. Kulüp, dönemin başkanı William Healey’e yalnızca birkaç bin pound borçlu olmasına rağmen kira borçlarının da bu borcun üstüne eklenmesiyle mahkemelik olmuştu. Zorunlu bir tasfiye sürecinin öncesinde kulüp için bağış toplanması kararı alındı. Gönüllülük ve kulübe bağlılığın esas olduğu bu nokta, Manchester United’ın bilinen ismini ve tarihini almasında çok kritik bir yere sahip. Kulüp oyuncularının, özellikle henüz profesyonel kariyeri bile olmayan takım kaptanı Harry Stafford’un ön ayak olup topladığı bağış kampanyası işe yaradı, kulübün faaliyetine devam etmesi için hayati bir yardım sağlamış oldu. Deplasman maçları için seyahat ve müsabaka masraflarının karşılandığı, iç saha için de Harpurhey zeminin kiralandığı bu bütçe ile kulüp bir nebze de olsa nefes almış oldu fakat kaçınılmaz son olan zorunlu tasfiyeyi ortadan kaldıramadı. Stafford, kulübe yatırımcı çekmek amacıyla verdiği çabaların ardından, yerel bir bira üreticisi sahibi John Henry Davies’in de yatırımını alarak, Newton Heath’in yeni başkanı olmasının önünü açmış oldu. 1902 yılında Davies’in başkanlığa gelmesiyle kulüp köklü bir değişime uğrayacak; adını, renklerini ve kimliğini tekrar değiştirmek zorunda kalacaktı. Yeni isim konusunda bir muallak söz konusuydu. Manchester Celtic, Manchester Union gibi önerilere rağmen Manchester United isminde

mutabık kılınmış, formaları yakalı bir kırmızı gömlek, beyaz pantolon ve siyah konçtan ibaret olacak şekilde kararlaştırılmıştı. Elbette bu değişim, bugün kullanılan iç saha forma setinin tarihsel dayanağıdır.

Bulunduğu ligden 1906 yılında yükselen ve ligde henüz ikinci sezonunda ilk şampiyonluğuna teknik direktörleri Ernest Mangnall yönetiminde ulaşan kulüp, 1911’de bir kez daha şampiyon olmuş, ancak ertesi sezon teknik direktörlerinin ezeli rakipleri Manchester City’ye gitmesine engel olamamıştı.

1909’da da Bristol City karşısında FA Cup’ı kazanan Manchester Utd, bu maça özel kırmızı şeritli bir beyaz forma ile çıkmıştı, logo olarak da kalp üzerine kırmızı bir Lancashire gülü işlenmişti.

Forma Manchester United 1909
1909 FA Cup forması

1934’e kadar bugün bildiğimiz forma kombinini dönemin şartları elverdiğince giyen Manchester United, dönem dönem Bristol karşısında giydikleri beyaz formaları da unutmamış, kırmızı forma giyen rakipleri karşısında deplasman forması olarak da kullanmışlardır. Tabi bu forma yalnızca deplasman forması olarak değil, 1922-1927 yılları arası da ana formaları olarak gözüküyor.

1934 Mart ve Mayıs ayları arasında koyu kırmızı (kiraz rengi) ve beyaz enlemesine çubuklu (Celtic forması) bir forma giyildiği de kulüp tarihinin tozlu rafları arasında yer alıyor. Ancak devamını getirmemiş olacaklar ki, o dönemden hemen sonra tekrar kırmızı formalarına ve orijinal kombinlerine geri dönüyorlar.

1960’lara kadar formalarda logo kullanımı pek yaygın olmadığı için Manchester Utd için de formalarında logo kullanımı belli belirsizdi. Ancak bu tarihten sonra –bu tarih beyaz şort ve beyaz çorapların da kullanılacağı Avrupa kupaları kombininin kullanılmaya başlandığı tarihtir- günümüzdeki logosuna benzer ilk logosu ortaya çıkmıştır.

Grelley ailesinin kolları logonun kırmızı rengini verirken, yelkenli gemi ticareti temsil etmekte. Diğer ögeleri ise günümüz logosunda yerini futbol topunun aldığı yerde bulunan beyaz Lancashire gülleri ve elbette ticareti de simgeleyen kompakt bir desen. Lancashire gülünü, yelkenli gemiyi ve paralel şeritleri Manchester City’nin logosunda da görebiliriz.

1972 yılında, kulübün logosuna kritik bir dokunuş oldu. Bildiğimiz logoya adım adım ilerlerken, eski halinden de birkaç öge çıkarılmıştı. Lancashire güllerinin yerine futbol topu gelirken, yelkenli gemi altındaki üç çizginin olduğu kısım Manchester Şeytanı’nı bulundurmaya başlamıştı. Sir Matt Busby tarafından verilen ve Belçika Milli Takımından esinlenilen Les Diables Rouge (Red Devils ya da Kırmızı Şeytanlar) lakabı, kulübün kurumsal kimliğine yeni bir soluk kazandırdı ve Red Devils olarak bugün de bilinen rumuzları olmuş oldu.

1972 yılından sonra dönemin moda ve yenilik anlayışları çerçevesinde revize edilen logo, bu tarihten sonra ilki 1978’de 100. Yıl logosu olmak üzere, 1980, 1992, 1993 ve 1998 yılında 5 kez daha farklı bir formda güncellenerek karşımıza çıktı. Nihayetinde 1998 yılında günümüzde de kullanılan son halini almış oldu.

 

Forma Manchester United
Geçmişten günümüze, şampiyonluk gören Manchester United formaları

* * *

Benim en beğendiğim ve bana göre en ikonik 5 Manchester United forması ise şöyle:

2007-2008 İç Saha Forması

2007 yılında benzer kalıp, dizayn ve konseptte çıkan iki yeni formanın iç saha olanı.(Alternatif forma bir önceki sezondan) 2008’de Luzhniki’de Şampiyonlar Ligi kazanan kupanın forması.

Reglan kol kesimli, ön panelde sponsor baskısı hariç hiçbir zıt renkte forma detayı olmayan bir tür. Omuzlardan başlayıp aşağılara doğru kıvrılan aynı renkteki gizli çubukları ve sol alt kısımda yer alan ‘The Red Devils’ detayını da atlamak olmaz. Formanın arkasında sırt kısmında enseden başlayıp isim ve numara bölümünü pas geçerek tekrar bel bölgesinde en müsait yerden forma bitimine kadar inen, içinde siyah çizgiye de sahip beyaz şerit ise formaya kimlik katmış. Alabildiğine sade, alabildiğine düz, ancak bir o kadar da akılda kalıcı. Yaka kesimi formayı epey karakteristik kılsa da, daha farklı bir tercih de olabilirmiş diye düşünüyorum. Ensedeki beyaz şerit içerisindeki Manchester Şeytanı’nın göze çarpmaması da mümkün değil.

1992-1994 Alternatif Forma

1978’de Newton Heath olarak kurulan kulübün, 1892 yılında o dönemdeki adıyla Birinci Lige yükselişinin 100. yıldönümü için çıkarılan ve o tarihten bu yana görmediğimiz alternatif forma. Kulübün kuruluş renklerini ve tasarımını içeren Umbro üretimi bu forma, siyah şortu ve forma renklerinin detay olarak bulunduğu siyah çorapları ile 90’ların en iyi işlerinden birisi. O yıllarda epey uzun süren (1992-2000) Umbro ve Sharp ikilisinin de yer aldığı forma, kuruluş yıllarından sonra forma renklerinin değişmesiyle beraber 20. yüzyılda giyilen ilk ve tek yeşil sarı forma olma özelliğine sahip. Oysa bu renkler, ManU taraftarlarının kulübün sahibi Glazer Ailesi’ni protesto ederken salladıkları bayraklar ve atkıların renkleri.

Forma için eleştiri mi, yoksa öznel bir değerlendirme mi olacak bilemediğim bir yorumum daha var. Her iki kolun da rengi yeşil ve bu formanın simetrisini bozuyor. 1882’de ilk formanın da böyle olması bunu sağlamış olmalı diye düşünüyorum. Ancak ilerleyen yıllarda kolların da her iki renge bürünüp, hatta tıpkı Galatasaray’ın orijinal parçalısı gibi (8 parçalı) bir formayı da giymişler. Bu tarz bir görüntü simetriyi de yakalayıp, formanın puanını artırabilirdi diye düşünüyorum, ancak forma hakkında ahkâm kesmek de istemem. Tabi renk yerleşiminin de tam tersi olması gerekiyor. Newton Heath’in ilk formalarında kulüp logosunun bulunduğu kısmın olduğu parça sarı, diğer parça ise yeşildi.

1997-2000 Avrupa Forması

1998-1999 sezonunda üçleme yaparak unutulmaz bir sezon geçiren United’ın, o sezon Barcelona’nın stadı Camp Nou’da Bayern Münih’e karşı son dakikalarda ardı ardına gelen gollerle 2-1 kazandığı Şampiyonlar Ligi finalinde giydiği forma. Ligde giyilen formanın haricinde, yalnızca Avrupa maçlarında giyilmesi için üretilmişti. Formayı güzel kılan en önemli detay bu sebepten ötürü Şampiyonlar Ligi yıldızlarının MUFC kısaltması ile beraber kumaş deseni olarak yer alması. Tabii tek husus bu değil. Kulüp logosunun da beyaz bir kalkan içerisinde kendine has bir konumu, formayı ikonikleştiren işçiliklerden bir tanesi. Bu uygulamayı 2019-2020 sezonundaki iç saha formasında da görmüştük. Zaten bu sezonun forması da 20 yıl önceki sezona atıfta bulunarak üretilen bir formaydı.

Hep söylerim, bir formayı güzel kılan şeyler sahip olduğu işçiliği ve estetiği kadar yaşanmışlıkları ve yaşattıklarıdır. Bu forma, Manchester United o sezon herhangi bir kupa kazanamasa bile halihazırda kulüp tarihinin en iyi formalarından birisi olacak olmasına rağmen, kazanılan Şampiyonlar Ligi zaferinde de oyuncuların üzerlerinde olmasıyla kanaat notunu da ekstradan koparmayı başarıyor. Ancak yine de listenin bir numarasındaki 1992-1994 forması kadar değil.

1993-1995 Deplasman Forması

1992 ve 1993 yılları, forma açısından kusursuz geçmiş olmalı ki, listeye giren beş formanın üç tanesi bu sezonlardan. Kırmızı iç saha forması olan bir takım için akla ilk gelen alternatif rengin, böylesi karakteristik detaylarla ve ona en uyum sağlayacak renklerle bütünleştiği 1993-1995 sezonu deplasman forması. Cantona’nın herhangi bir iç saha formasıyla verdiği pozun alametifarikalarından birisi olan kalkık yakaları, zaten üst seviyede olan formayı arşa çıkarmış. Yalnızca forma olarak değil, 90’ların en iyi moda örneklerinden birisi olarak anılmalı.

Çubukların içindeki Umbro desenleri harika bir işçilik olmuş. Zaten bu yıllardaki Manchester United formaları bile 90’larda Umbro’nun futbol ve formacılık sektöründe ne denli aktif ve başarılı olduğunu gözler önüne sürmeye yeterli.

Formanın akıllara kazındığı Cantona’nın tekmesinin olduğu görüntüleri de şöyle bırakalım.

1992-1994 İç Saha Forması

Newton Heath’in Futbol Ligi’ne katılımının yüzüncü yılı şerefine çıkan bu forma; malzemesi, deseni, bağcıklı yakaları, hatta Sharp sponsoru ile Manchester United denilince akılda ilk beliren ögelerden birisi.

Döneminin moda anlayışını anlatmaktaki kusursuz tarzı, kumaş içerisine kulüp kısaltması olan ‘MUFC’ ve üretici Umbro logosu detayı, harika işlenmiş bağcıklı yaka kısmıyla retro formaların en nadide örneklerinden birisi. Elbette Eric Cantona önderliğinde 92 Sınıfı öğrencileri ve Sir Alex Ferguson’un teknik direktörlüğü ile Ali Sami Yen Cehennemi’nden çıkamaması ile de bilinir. Galatasaraylıların en gururlu anılarından birisinde yer alan, Manchester kulübü için ise en kibar tabirle talihsiz bir eşleşme sırasında üzerinde bulunan kıyafetiydi. Ülke spor tarihinde hatırlanmaya değer anlardan bir tanesi kesinlikle.

Mancheset United vs Galatasaray
Manchester United Ali Sami Yen’de, 1992

100 yılı aşkın bir süredir ayakta olan ve bu zaman dilimi içerisinde sayısız maça çıkmış bir kulübün yine sayısız forması arasından en güzellerini seçmek epey güç oldu. Bu listeye girmeyen, ancak buraları zorlayan bir sürü forma vardı. İşin içine yalnızca estetik değil, kafalardaki Manchester United olgusunu da hatırlatan kült formaları düşünmek zorunda kaldım. Bu listeyi daha geniş tutsaydık, eminim en az bu formalar kadar diğerleri de hak ederek girebileceklerdi.

*Bu liste tamamen yazarın şahsi fikir ve görüşlerine göre oluşturulmuştur.


Bunlar da ilginizi çekebilir;

Mason Greenwood: Yıldız Çocuk

Manchester Ne Renk?

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More