Futbolun Tarihi 2 – Yazı Dizisi

Orta Çağ Futbolu ve 1863 yılı Futbolun Doğuşu

Futbolun Tarihi konusunda; bu bölümde de, Orta Çağ futbolu döneminden başlayarak 1863 yılında günümüz futbolunun doğuşu konularını inceleyeceğiz.

Bir önceki yazımda “Futbolun Kökenleri” konusunu incelemiştik. Tarihsel süreçte, çıkış noktasının ne olduğu, farklı kültürlerde bu popüler oyunun nasıl bir evrim süreci geçirdiğinden bahsetmiştim. Son olarak da yazımın sonunda 1863 yılından itibaren kurallarındaki değişiklikler hakkında bilgi vereceğimi söylemiştim. Bu konuya girmeden önce, ara bir yazı derleyerek Orta Çağ döneminden başlayarak 1863 yılında futbolun doğuşuna kadar olan sürece değinmeden geçmek istemedim. Zira geçmişten günümüze bu süreci takip edeceksek, arada boşluk kalmaması hem yazıyı okuyanların kafasında soru işareti kalmamasını, hem de bu konu hakkında araştırma yapanların yararlanmasını istemekle birlikte konunun kronolojik olarak daha derli toplu olmasında yarar var diye düşünmekteyim.

Orta Çağ’da futbol, Avrupa’da Orta Çağ döneminde oynanan günümüz futboluna az da olsa benzer özellikler taşıyan bir oyundu. Tabii, günümüz futbolunda sertlik olarak adlandırılan, kart cezası gerektiren hareketler bu dönemdeki oyun davranışlarıyla kıyaslandığında gayet masumane kalmaktaydı. Zira sertlik o derece önemliydi ki, kazanmak için öldürmek hariç her yol mubahtı. Bu dönemde futbol benzeri bu oyun türleri İngiltere başta olmak üzere Fransa ve İtalya’da da oynanmaktaydı. Fransa’da “soule”, İtalya’da ise “calcio fiorentino” olarak adlandırılıyordu. İngiltere’de ise  “güruh futbolu” olarak tabir edilen bir oyun oynanmaktaydı.

İngiltere’de “güruh futbolu” olarak adlandırılan bu oyun türü, oyuncu sınırlaması olmayan ve yeri geldiğinde yüzlerce kişiyle oynanan bir oyundu. Kullanılan top domuzun idrar kesesinden yapılmıştı. Oyunun amacı topu rakip takımın köy veya kasaba meydanında belirlenen alana göndermekten ibaretti. Yine günümüzde abartı hareketlerin hoş karşılanmadığı sertlikler, bu döneme göre çok masum kalmaktadır. Çünkü bu oyunda adam öldürmek dışında yapılacak her türlü müdahale serbestti. Tabii olarak, zaman zaman yapılan hareketler sakatlanmaya yol açtıktan günler sonra ölümler gerçekleşmekteydi. Bu oyunun yaygın olmasa da halen oynandığını Andrew Spooner, The Independent’da 22 Ocak 2006 tarihinde yayımlanan makalesinde yazmıştır. Detaylı bilgiler edinmek isteyenler bu makaleyi bularak inceleyebilir.  

1721 tarihli Güruh Futbolu Tasviri - İngiltere
1721 tarihli Güruh Futbolu tasviri – İngiltere

Bir başka Orta Çağ Avrupası oyunu ise, İtalyanlara ait olan “Calcio fiorentino” yani “Fiorentina Futbolu”dur. 16. yy’da yaygınlaşan ancak çok daha önceleri temelleri atılan oyunda amaç topu rakip takımın kalesine göndermektir. Halen geleneksel olarak oynanmaktadır. Yaklaşık 80 x 40 metre ebatlarında kum kaplı bir sahada, 50 dakikalık maç süresince oynanan bu oyunda her iki takımda da 27 oyuncu bulunmaktadır. Sakatlanan ya da atılan oyuncuların yerine değişiklik hakkı bulunmamaktadır. İlginç bir şekilde 4 kalecisi bulunan bir takımda 3 savunma, 5 orta saha ve 15 forvet yer almaktadır. Kaptan ve lider oyuna katılmamakla birlikte yine sahada oyuncuları yönlendirme görevini üstlenmektedir. Bu oyun ilk çıktığı yıllarda çok sert ve kanlı olmasına rağmen Medici ailesinden Cosimo I di Medici, bu oyuna olan ilgisinden dolayı, sahiplenmiş, Floransa’da bu oyunu milli spor haline getirmiştir. Mediciler oyunun kurallarını Rönesans döneminin de etkisiyle oyunu bir nebze evcilleştirdiler ve medenileştirdiler. Günümüzde oynanırken kullanılan kurallar bu dönemde şekillendirilmiştir.

Calcio Fiorentino

 

Yine bir Orta Çağ Avrupası oyunu da Fransızlara ait olan, Fransa’nın Normandiya ve Picardie bölgelerinden doğan “soule”dür. İki komşu köy ya da kasaba tarafından topluluk halinde oynana bu oyunda amaç, rakibin yerleşim yerinde belirlenen belirli bir alana topu göndererek sayı yapmaktan ibarettir. Bu oyunda el ve ayakları kullanmak serbesttir. Bu oyuna ilgili ilk kayıtlar 1147 yılını göstermekle birlikte bu oyunun oynanması ile ilgili son kayıtlar ise 1930 ila 1945 yıllarını göstermektedir. Daha sonraki dönemlerde bu oyunu tekrardan diriltmek için girişimlerde bulunulsa da, düzenli ya da geleneksel bir festival havasında oynanacak kıvama gelmemiştir. Yukarıda bahsettiğimiz oyunlar ile birlikte değerlendirdiğimizde bana göre günümüz futboluna en uzak sayılabilecek oyun “soule” olabilir. Bu sebeple sadece isim ve kısa bir tarih olarak değindim.

Tüm bu bilgilere rağmen FIFA’nın mutabık kaldığı bir konuya da değinmeden geçmek olmaz. Bu oyunların FIFA’ya göre günümüz futboluyla bir ilgisi bulunmamaktadır. Ancak yine de konumuz futbolun evrim süreci olduğu için, adı geçen bu oyunlara da değinmek gerek diye düşünmekteyim. Çünkü son ürün haline gelmiş olan bir meta, her zaman belirli bir yoldan geçmiştir. Mutlaka bir çıkış noktası vardır. Yine mutlak suretle farklı kültür, anlayış, yaşam tarzı vb. olgulardan etkilenmiştir. Tabii olarak bu konuda çıkış noktamın, 1863 yılı geldiğinde topla güruh halinde oynanan bu oyunun, “rugby” ve “futbol” olarak iki dala ayrılmış olması olduğunu söyleyebilirim. Çok fazla İngiliz kültürüne maruz kalmadığımızdan dolayı toplumda “rugby” olarak adlandırılan oyunun zihinde canlanması pek mümkün değildir.

Britanya’da 1863 öncesi,  “Mob Football” (Ayaktakımı Futbolu) olarak adlandırılan bu oyun, 1850’li yıllardan itibaren, Eton, Westminster, Harrow, Shrewsbury, Winchester ve Charterhouse gibi öne çıkan İngiliz okullarının düzenli takımlar kurarak organize bir şekilde birbirlerine karşı oynamaya başlamasıyla birlikte, nihai kurallara giden süreçte  kuralları belirli bir disiplin haline gelmeye başladı. Her okulun kendine ait kurallarıyla oynadığı bu oyun, birleştirici bir kurallar bütününe sahip olmaması sebebiyle, takımlar arasındaki maçlarda rekabete izin vermeyen bir kaos ortamı oluştuğundan, futbol takımı olan bu okulların temsilcileri Cambridge Üniversitesi’nde 1848’de bir araya gelerek adına “Cambrigde Kuralları” denilen futbolun ilk kurallar bütünü üzerinde anlaşmaya vardılar. Artık oyuncular topa sadece ayaklarıyla vurabilecekler, sadece kaleciler topa elle müdahale edebilecek ve aynı takımdan olan oyuncular aynı renkte formalar giyeceklerdi.

 

İlk Futbol Kulübü – Sheffield F.C.

Futbolun kuralları standart hale gelmeye başladığı bu dönemde, yeni futbol kulüpleri kurulmaya başladı. Dünyanın ilk futbol kulübü olarak 1857’de kurulan Sheffield FC’yi, 1862’ye kadar Sheffield Bölgesinde kurulan çeşitli takımlar takip etti ve bu kulüpler Sheffield FC’ın oluşturduğu kurallara bağlı olarak Sheffield Birliği adı altında aralarında maçlar yapmaya başladı. 1862 yılında Cambridge Kuralları revize edildi ancak çoğu okul takımı bu yeni kurallara uymayı kabul etmedi. Tüm bu tartışmaların ortaya çıkması artık futbolun bir kurallar bütününe sahip olarak, organizasyonlu bir olgu haline gelmesini gerekli kılıyordu. İşte bu sebeple, 1863 yılında düzenli ve hiyerarşik bir yapıya sahip olan Futbol Birliği (Football Association, FA – İngiltere Futbol Federasyonu) kuruldu.

 

Football Association – İlk Futbol Federasyonu

1863 yılı Ekim ayında Londra’da yapılan Futbol Birliği’nin ilk toplantısına katılan Barnes, Blackheath, Perceval House, Kensington School, the War Office, Crystal Palace, Forest, the Crusaders, Charterhouse ve No Names of Kilburn takımları yoğun tartışmalar eşliğinde kurallar bütünün belirlenmesi için uğraşıyordu. İlk toplantıda, Barnes Futbol Kulübü’nü 1858 yılında kuran Avukat Ebenezer Cobb Morley, Futbol Birliği’nin ilk sekreteri olarak seçildi ve Kasım ayındaki ikinci toplantıda, 23 Maddeden oluşan kurallar bütünü taslağını katılımcılara sundu. Bu kurallar bütünü o tarihe kadar okullar, üniversiteler ve kulüplerde oynanan futbol oyununun kurallarının bir birleşimiydi. Toplamda gerçekleştirilen beş toplantı sonucu futbolun kurallar bütünü belirlendi. Sonuç olarak Futbol Birliği, 8 Aralık 1863’de, ülke genelinde tüm futbol takımları açısından bağlayıcılığı olan “Futbolun Kuralları”nı yayınladı.

Bu standartların belirlendiği son toplantıda, topun elle oynanmasının, oyunun gelişimi açısından gerekli olduğunu düşünen; “topun ele alınarak koşulması ve koşuların rakibin bacağına vurularak engellenmesini öngören taslak halindeki iki kuralın kabul görmemesi” üzerine Blackheath kulübü başta olmak üzere bazı takımlar, kulüplerinin birlikten ayrıldığını belirtti. İşte bu fikir ayrılığı, sert mücadelenin yol açtığı seyir zevki yüksek oyunun sadece ayakla oynanmasını sıkıcı bulan ve bu fikre karşı çıkan diğer takımlar tarafından, kendi oyunlarının kurallarını oluşturarak kurdukları “Rugby Union (Ragbi Birliği)” adındaki ile yeni bir spor dalını tarihe kazandırdılar. Blackheath Rugby Football Club olarak adlandırılan Blackheath, 1858 yılında kurulan ve günümüzde varlığını sürdüren en eski ragbi kulübüdür. İşte tarihte bazen böyle aykırı çıkışlar, yeni yollara ve yeni oluşumlara sebep olabilmektedir. Zira günümüzde Ragbi, 119 ülkede, farklı 6 konfederasyona (FIRA-AER, NACRA, CONSUR, CAR, ARFU, FORU) bağlı olarak oynanan, 2.3 milyon kayıtlı, 4.3 milyon kayıtsız, olmak üzere yaklaşık 6.6 milyon civarında oyuncuya sahip bir oyundur. Ayrıca yaklaşık 1.5 milyon kadın oyuncuya sahiptir.

1905 tarihli Ragbi tasviri

Yukarıda değindiğim tüm bilgiler ışığında, aslında FİFA tarafından futbolun kökeni olarak kabul görmeyen, el ve ayakların kullanıldığı bazı oyunların da, günümüz futbolunun birer ilkel formu olduğunu, “ragbi” ve “futbol” oyunlarının ayrılık sürecinden çıkarabiliriz. Zira tarihsel gelişim sürecinde, daha önce de bahsettiğim gibi, son ürün haline gelen futbol, mutlak suretle farklı ülke, bölge, kültür vb. olgulardan etkilenmiştir. Sonuç olarak, bu bölümde Orta Çağ döneminden itibaren futbolun doğuşu üzerine derleme yaparak futbolun tarihsel gelişim sürecini inceledik. Bir sonraki yazımızda milat olarak kabul edilen 1863 yılından itibaren; futbolun ilk kuralları, ilk kupa, ilk lig ve şampiyonu, olimpiyatlara dahil olma süreci ve uluslararası yayılım süreci sonucunda uluslararası futbol birliğinin kuruluş süreci gibi konulara değineceğim. Görüşmek dileğiyle…


Bunlar da ilginizi çekebilir;

Modern Futbolun Babası: Johan Cruyff

Futbol ve Psikoloji

 

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More