Olimpizm: Olimpiyat Oyunları 3

Olimpiyat Oyunlarında yaşanan politik, kültürel ve toplumsal olayları konu almaya çalıştığımız yazı dizisinin üçüncü bölümünde 1956 Melborne – 1960 Roma – 1964 Tokyo – 1968 Mexico City – 1972 Münih Olimpiyatları yer alıyor.

Olimpizm: Olimpiyat Oyunları 2

 

”Olimpiyatlar, ülkelerin spordaki başarı terazisidir.”
Ahmet Ak

* * *

1956 MELBORNE 

Güney yarım kürede gerçekleşen ilk olimpiyatlar özelliğini taşıyan Melbourne Olimpiyatları ev sahipliğini Buenos Aires’den sadece bir oy fazla alarak elde etmişti.

Fransa ve İngiltere’nin, Mısır’ın Kanal’ı millileştirmesine yanıt olarak takındıkları saldırgan tutum sonrası Mısır, Irak ve Lübnan oyunlardan çekildi.

Sovyetler Birliği’nin, Sovyet karşıtı ayaklanmayı bastırmak üzere Macaristan’ı işgal etmesi sonrasında Hollanda, İspanya, Lihtenştayn ve İsveç özgürlüklere baskı uygulanmasını kınamak amacıyla olimpiyatlardan çekildi. 

1949’da, Çin Devrimi’nden sonra, Tayvan adasına kaçan Çan-kay-şek yönetimindeki milliyetçi Çin’in olimpiyatlara katılmasına izin verilmesi sonrası Çin Halk Cumhuriyeti de katılmamaya karar verdi. Çin 1984 yılına kadar oyunlara katılmadı.

Olimpiyatlar boyunca Macar atletler seyirciler seyirciler tarafından sürekli desteklendi. Macar – Sovyet sutopu maçında yaşanan sertlikler de, maç sonrası arbedeye neden olurken, polis olayları zorlukla bastırabildi. Macarların maçı 4-0 kazanmaları, ’56 İşgali’nin anlamlı bir rövanşı olarak kabul edildi. Tarihe ‘Sudaki Kan’ olarak geçen karşılaşmanın öyküsü Children of Glory filmi ile beyazperdeye aktarıldı. Müsabakadan sadece birkaç hafta önce, Sovyetlere baş kaldıran binlerce Macarın Sovyet askerleri tarafından öldürülmesi sonrası olimpiyatlardaki Macar sporcular olimpiyat köyünde bulunan Komünist Macar bayrağını olduğu yerden kaldırarak yerine Özgür Macaristan bayrağı astılar. Macar isyancıların ölümü sporcularda müsabaka öncesi bir öfke oluşturmuştu. Bu azimle oynayan Macar Su Topu takımı 4-0 önde iken Sovyet bir oyuncunun kasti olarak Macar Ervin Zador’u yaralaması ile birlikte havuz savaş arenasına döndü. Olayların daha fazla büyümesini engellemek için hakemler müsabakayı sonlandırdı ve Macaristan 4-0 galip ilan edildi.

Uluslararası Olimpiyat Komitesi çok büyük bir politik başarıya imza atarak Doğu ve Batı Almanya’yı tek bir takım halinde, üzerinde olimpiyat halkaları olan siyah-kırmızı-sarı renklerde tek bir bayrak altında ve Beethoven’in 9.Senfonisi’nin ‘Ode to joy’ isimli bölümünü de ulusal marş olarak kullanarak olimpiyatlara getirdi. Bu uygulama daha sonraki iki olimpiyatta da aynen gerçekleşecekti. 

Avustralya’da yaşayan Çin kökenli bir marangoz çırağı John Ian Wang’ın önerisiyle, kapanış töreninde bütün sporcuların dünya kardeşliğinin bir simgesi olarak ülke ülke yürümek yerine karışık biçimde birlikte yürümesi kararlaştırıldı. Kapanış törenine sporcular ulusu, ırkı ve dinleri belli olmaksızın karışık olarak el ele geldiler. 

Atletizmde rahat bir şekilde iki altın madalya kazanarak izleyenlerin beğenisini kazanan Rus atlet Kuts, bir sene sonrada 5000 metrede dünya rekoru kırar ve sonrasında sırra kadem basar. 1975 yılına gelindiğinde resmi raporlara göre geçirdiği dördüncü kalp krizi sebebiyle yaşamının son bulduğu  açıklanır. Elbette sebep olan ise kullandığı doping içeren maddelerdir.

Bill Russell ve K.C.Jones önderliğindeki Amerikan basketbol takımı rakiplerinin iki katından fazla sayı kaydetti ve oynadığı müsabakaları en az 30 sayı farkla kazanmayı başardı.

Avustralya’da karantina yasaları sebebiyle binicilik müsabakaları için gelecek atların kıtaya sokulması sorun yaratınca yarışlar haziran ayında Stockholm’de gerçekleşti.

Mindere çıkan Türk güreşçiler 3 altın, 2 gümüş ve 2 bronz madalya kazandılar. Türkiye’de yaşanan ekonomik sıkıntılar nedeniyle oyunlara sadece 15 sporcu gidebildi. 

Oyunlara 67 ülkeden, 145 farklı disiplinde 3184 sporcu katıldı. 

Futbolda inat eden Yugoslavlar yine finaldeydi. 120 bin kişinin izlediği müsabakada S.S.C.B.’ye 1-0 yenilerek yine gümüş madalya ile yetinmek zorunda kaldılar. 

* * *

1960 ROMA 

olimpiyatlar 1960Benito Mussolini ve faşist rejimi 1943’te çökmüştü ama izleri devam ediyordu. 1960 Roma, bu izlerin gölgesinde yapıldı.  

Son derece zengin bir tarihe sahip olan Roma’da yapılan olimpiyatlar spor ile kültürün bir arada olduğu nadir olimpiyatlardan biri oldu. Roma kenti oyunlara özel olarak antik mekanlarından bazılarını kullanıma açtı. Güreş müsabakaları 2000 yıllık güreş kenti Maxentius Bazilikaları’nda, Jimnastik yarışmaları Caracalla Kaplıcaları’nda yapıldı ve maraton yarışının finişi için Constantin Kemeri kullanıldı. 100’den fazla televizyon kanalının naklen yayınladığı oyunları ABD, Kanada ve Japonya gibi ülkeler saat farkı nedeniyle banttan izleyebildi.

Etiyopyalı atlet Ababe Bikila kızgın güneşin altında çıplak ayaklarla yarıştığı maraton yarışında bütün rakiplerini geride bırakarak Konstantin Zafer Anıtı’na gerilen finiş ipini o güne kadar yapılmış en iyi derece ile tamamlayarak zafere ulaştı. Habeşistan’ın son imparatoru Haile Selasiye’nin ailesinin korumalarından olan Bikila’nın Habeşistan (Etiyopya) adına madalya kazanma şansının olduğunu kimse düşünmediği için stadyumdaki bando da ülkenin marşını bilmemekteydi. Onun yerine İtalya’nın marşı çalındı.

Konstantin takı - Vikipedi
Konstantin Kemeri

ABD’li boksör Cassius Marcellus Clay (Muhammed Ali), ilk uluslararası başarısını Roma Olimpiyatları’nda hafif ağır sıkletteki altın madalyasıyla kazanmıştı. Muhammed Ali daha sonra profesyonelliği seçerek fenomen oldu. 

Sözleri Kostis Palamas, bestesi Spiridon Samaras tarafından yazılan Olimpiyat İlahisi, Olimpiyat Oyunları’nın resmi marşı olarak kabul edildi. 

1960 Roma Olimpiyatları öncesinde madalyalar sporcuların göğsüne bir iğne ile tutturuluyordu. 1960 Olimpiyatları ile birlikte madalyalar sporcuların boynuna asılmaya başlandı.

Wilma Rudolph daha 4 yaşındayken çocuk felcine yakalanmış ancak azmi ve ailesinin çabalarıyla hastalığı atlatmayı başarmıştı. 1956 olimpiyatlarında 400 metrede bronz madalya kazanma başarısını gösteren sporcu 1960 Roma’da 100, 200 ve 4×100 metre yarışlarında dünya rekorları kırarak altın madalya kazandı. Üç olimpiyat altını kazanmayı başaran ilk ABD’li kadın olarak bir ilke imza attı. Olimpiyat sonrası ödül törenine siyah-beyaz ayrımı olmasın şartı koymuş ve bunu da başarmıştı.

Danimarkalı bisikletçi Jensen 100 km. zamana karşı yarışta henüz oyunların ilk gününde hayatını kaybetti. Ölüm sebebi olarak ise resmi raporlara güneş çarpması olarak geçti. Ancak yapılan otopsi sonucunda ölümüne yüksek dozda amphetamin ve kan dolaşımını düzenleyen ronicol adlı bir uyarıcının sebep olduğu anlaşılmıştır.

Türk güreşçiler Roma’da 7 Altın, 2 Gümüş madalya kazanarak büyük bir başarı elde ettiler. Türkiye kazandığı dokuz madalya ile ülke sıralamasında altıncılığı elde etti. 

Oyunlara 83 ülkeden, 150 farklı disiplinde 5348 sporcu katıldı. 

Futbolda kura sonucu doğrudan yarı finale kalan Yugoslavya Danimarka’yı finalde 3-1 mağlup ederek daha önce üç kez kaçırdığı altın madalyayı sonunda azminin karşılığını alarak kazanmıştı. 

* * *

1964 TOKYO 

olimpiyatlar 1964Asya kıtasında düzenlenen ilk olimpiyatların açılış töreninde, olimpiyat meşalesi Yoshinari Sakai adlı bir Japon tarafından taşındı ve bu atletin doğum günü, ABD’nin Pasifik Savaşı’nı bitirmek için Hiroşima’ya atom bombası attığı tarih olan 6 Ağustos 1945 idi! Atom bombası kullanımı dünya kamuoyu önünde kınandı. Sakai, Japonya’nın savaş sonrası yeniden doğuşunu simgelemişti.

Oyunlar, sabıkalı üç ülkenin; Güney Afrika, Endenozya ve Demokratik Kore Cumhuriyeti’nin eksikliğiyle gerçekleştirildi. Beyaz azınlık hükümetinin siyah çoğunluğu yönettiği Güney Afrika, ırk ayrımcılığına dayalı ‘apartheid’ siyaseti yüzünden, oyunlara dahil edilmedi. 1962 Asya Oyunları’na İsrail ve Tayvanlı atletlerin katılmasına izin vermemiş olan Endenozya da men edildi. Komünist yönetimin iktidarda olduğu Demokratik Kore Cumhuriyeti ise, Sosyalist Endonezya lehine oyunlardan çekildi. 

Tokyo 1964 Yaz OIimpiyat Oyunları’nın Açılış Töreni düzenlenmiş, törende Türk bayrağını milli atletimiz Çetin Şahiner taşımıştı.

Dopingle mücadele ilk olarak bu olimpiyatlar ile başladı. Uluslararası Olimpiyat Komitesi ilk kez Fair Play Ödülü vermeyi kararlaştırdı ve bu ödül kendi kazanma şanslarını hiçe sayarak teknesi batmış bir başka yarışçıya yardıma giden iki İsveçli yelken sporcusuna verildi. Uluslararası Olimpiyat Komitesi ayrıca ev sahibi Japonya’ya organizasyon başarısından dolayı Olimpiyat Kupası, İyiniyet Ödülü ve Liyakat Nişanı verdi.

Judo erkekler kategorisi ile voleybol erkekler ve bayanlar kategorisi branşları ilk kez bu olimpiyatlarda dahil edildi. Voleybol, kadınların takım halinde olimpiyatlarda yarıştıkları ilk spor branşı oldu.

Oyunlara 93 ülkeden, 163 farklı disiplinde 5140 sporcu katıldı.  

Türk güreşçiler 2 altın, 3 gümüş ve 1 bronz madalya kazandılar. Atletizm, halter ve yelken dallarında da oyunlara katılan Türk sporcular herhangi bir derece elde edemediler.

olimpiyatlar türkiye altın madalya
Tokyo 1964 Yaz Olimpiyat Oyunları’nda milli güreşçimiz Kazım Ayvaz grekoromen stil 70 kiloda altın madalya kazandı.

Futbolda Macaristan, finalde Çekoslovakya’yı 2-1 yenerek altın madalyanın sahibi oldu. 

* * *

1968 MEXİCO CİTY 

olimpiyatlar 1968

1968 Olimpiyatlarının Mexico City’ye verilmesi şehrin 2300 metreyi bulan rakımı sebebiyle büyük tartışmalara neden oldu. Özellikle dayanıklılık yarışlarında atletler fazlasıyla zorlandılar. Olimpiyat meşalesinin taşınma rotası, İspanya’dan başlayıp Kristof Kolomb’un izlediği rotayı takip ederek olimpiyat yapılacak şehre ulaştı.

1968 yılı politik açıdan bakıldığında dünya üzerinde önemli bir yıldı. Çin Halk Cumhuriyeti’nde Kültür Devrimi başlamış, Çekoslovakya, Sovyet tankları tarafından ezilmiş, Fransa tarihinin en büyük öğrenci ayaklanması, Amerika ise barış ve sivil haklar mücadelesi ile karşı karşıya kalmıştı. Meksika da bu atmosferden nasibini almış, olimpiyatlar öncesinde öğrenci ve öğretmenlerin boykot ve grevleri Üç Kültür Meydanı’nda kanlı bir şekilde bastırılmıştı.

Meksika’da aylar evvel başlamış bulunan demokratikleşme taraftarı bir öğrenci hareketi, oyunlardan 10 gün önce, polisin göstericilere ateş açarak 250’ye yakın insanın ölümüne yol açmasıyla son buldu. Göstericiler sosyal programlar yerine olimpiyatlar için devlet fonu kullanılmasına karşı çıkmışlardı. Tarihe Tlatelolco Katliamı olarak geçen olay olimpiyat tarihine sürülen kara bir leke olarak anıldı.

Olimpiyat komitesi içinde siyah atletlerinde bulunduğu bir takım ile katılacağını açıklayan Güney Afrika’yı oyunlara dahil etmeyi planlıyorken 40’a yakın ülke bu durumda oyunları boykot edeceğini açıklayınca komite Güney Afrika’nın yasağını devam ettirmeye karar verdi. 

Kadınlara cinsiyet testi uygulanan ilk olimpiyatlar olarak tarihe geçen oyunların açılış töreninde olimpiyat meşalesini ilk kez bir kadın sporcu Meksikalı Enriqueta Basilio yaktı. 

İlk kez Latin Amerika’da düzenlenen oyunlara ayrıca Barbados, İngiliz Honduras, Orta Afrika Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Gine, El-Salvador, Honduras, Kuveyt, Nikaragua, Paraguay, ABD Virjin Adaları ve Sierra Leone ilk kez katıldılar. Singapur bağımsız bir ülke olarak oyunlara geri döndü.

Oyunlardan iki ay önce, Varşova Paktı kuvvetleri Çekoslovakya’ya girerek, Sovyet karşıtı bir ayaklanmayı şiddetle bastırmış, Çek Jimnastikçi Vera Caslavska da demokratik değişimi savunan bir belgeye imza attığı için, saklanmak zorunda kalmıştı. Bu süre içinde oyunlar için gerekli çalışmayı yapamayan Caslavska oyunlara katılmasına izin verilince dört altın ve iki gümüş madalya kazandı. 

ABD’li atletler Tommie Smith ve John Carlos, Amerikalı sosyolog Harry Edwards’ın başlattığı, ‘İnsan Hakları için Olimpik Proje’ adlı hareketin üyesiydiler. Irk ayrımcılığı karşıtı iki atlet ödül törenine, ayakkabı giymeden, siyah çoraplarla katıldılar. Altın madalya sahibi Smith sağ eline, bronz madalya sahibi Carlos ise sol eline siyah eldiven taktılar. ABD ulusal marşı çalınmaya başladığı zaman, başlarını öne eğdiler ve siyah eldivenli ellerini yumruk şeklinde havada tutarak ‘Siyah Güç’ selamını verdiler. Protestocu iki siyah atlet yarışlardan ihraç edildi. 

Doğu ve Batı Almanya ilk defa ayrı ülkeler olarak yarıştılar.

Oyunlarda ilk kez doping testi uygulandı ve olimpiyatlar tarihinde ilk kez bir sporcu İsveçli modern pentatloncu Hans Gunnarv Liljenwall doping yaptığı gerekçesiyle diskalifiye edildi. 

112 ülkeden, 172 farklı disiplinde 5530 sporcunun katıldığı oyunlarda Türk güreşçiler 2 Altın madalya kazandılar. Türkiye’yi atıcılıkta üç, atletizmde dört, boksta altı ve güreşte 16 olmak üzere 33 sporcu temsil etti.

olimpiyatlar açılış töreni
Mexico City 1968 Yaz OIimpiyat Oyunları’nın açılışında Türk bayrağını milli güreşçimiz Gürbüz Lü taşımıştı.

Tanzanyalı atlet John Stephen Akhwari, bütün atletler yarışı bitirdiği halde ısrarla yarışı bırakmadı. Sekerek, ayağından kanlar akarak, ayağını sararak maraton yarışını bitirdi. Yarıştan sonra neden yarışı bırakmadın diye sorduklarında, ‘’Ülkem bana 5,000 km öteden beni buraya yarışmam için gönderdi. Sadece ülkemi düşündüm, bana güvenmişlerdi. Madalya almam önemli değil. Önemli olan Tanzanyalı bir atletin sakat olmasına rağmen, ayağı kanamasına rağmen yarışı bitirebilmesiydi. Ben ülkem için yarışı bitirdim.” diyecekti. Maraton yarışının adının verilmesine neden olan olayda Atinalı bir asker, Maraton vadisindeki savaşın kazanıldığını haber vermek için yaklaşık 42 km. koşmak zorunda kalır, gelir savaşın kazanıldığını söyler ve can verir. Yani sonuna kadar gider. Maratonun ruhu da budur. Sadece madalya kazanmak değildir, madalya kazanırsanız bu işin güzel yanıdır. Türk atlet İsmail Akçay, o maratonda olimpiyat dördüncüsü olmuştu. 

Futbolda Macaristan finalde Bulgaristan’ı 4-1 mağlup ederek üçüncü altın madalyanın sahibi oldu. 

* * *

1972 MÜNİH 

olimpiyatlar 19721971 yılında Uluslararası Olimpiyat Komitesi, amatörlük kavramını olimpiyat şartı olmaktan kaldırmaya karar verdi. Sporcuların ücret almalarına ve sponsor bulmalarına izin verildi.

Filistin Kuruluş Örgütü’nün İsrailli sporculara yaptığı eylem sebebiyle kanlı bir olimpiyattı 1972’deki bu olimpiyatlar. ‘Kara Eylül’ adlı Filistin terör örgütü, 5 Eylül günü olimpiyat köyünü basarak 2 İsrailli atleti öldürürken, 9’unu da rehin aldı. İsrail’de tutuklu bulunan 200 Filistinli gerillanın serbest bırakılmalarını talep ediyorlardı. İsrail devleti tarafından bu takas kabul edilmeyince Alman devletinden rehineleri götürmeleri için uçak talep ettiler. Alman devleti rehineleri kurtarmak ve Filistinli teröristleri öldürmeyi amaçlayarak talebi kabul etmiş gibi göründüler. Askeri havaalanında devam eden çatışmada, rehin 9 atlet ölürken, 5 terörist vuruldu ve bir Alman polisi hayatını kaybetti. Ortadoğu’nun kanlı çatışmalarının Avrupa’ya ve barış mesajlarının verildiği olimpiyat oyunlarına yansıması tüm dünya için büyük bir hayal kırıklığı oldu. 6 Eylül sabahı Olimpiyat Stadı’nda 80 bin kişinin katıldığı anma töreni yapıldı. 1972 Münih Olimpiyat Oyunları, Almanya için 36 yıl önce yaşananları telafi etme fırsatıydı fakat hiçbir şey yolunda gitmedi. Münih’de yaşananların hikayesi, Steven Spielberg’in Münich filminde anlatıldı. 

195 disiplinde 121 ülkeden 7173 atletin katıldığı oyunlarda Türkiye olarak sadece güreşte 1 gümüş madalya kazanabildik. Türkiye oyunlara atıcılık, atletizm, bisiklet, boks, eskrim, halter, güreş ve yüzme branşlarında katıldı.

olimpiyatlar türkiye
Münih 1972 Yaz Olimpiyat Oyunları’nın Açılış Töreni düzenlenmiş, Törende bayrağımızı milli güreşçimiz Gıyasettin Yılmaz taşımıştı.

Teofilo Stevenson Lorenzo Münih’te kazandığı ilk altın madalyadan sonra kendisine profesyonellik teklif edenlere ”Milyon dolarlardan önce, ülkemin devrimi üzerine bir şeyler yapmak ilgimi çekiyor.” diyerek cevap verecekti. Kısa bir süre sonra iki milyon dolar olarak adı konan öneriye karşı da; ”Profesyonel boks simsarları boksörlere alınıp-satılacak bir mal gibi bakarlar ve işe yaramadıkları zaman kaldırıp atarlar. Ben kazanabileceğim tüm paraları, ülkeme yapabileceğim bir santimlik hizmete değişmem.” cevabını verdi.[2] Stevenson böylece sadece bir sporcu değil aynı zamanda politik bir simge olarak Küba devriminin ve Fidel Castro’nun sembolü olarak podyumdaki yerini aldı. 

Basketbol branşında ilk kez yer aldığı 1936 olimpiyatlarından bu yana tüm oyunlarda ABD altın madalya kazanmıştı. 1972 yılında nefesleri kesen bir maçın sonunda SSCB ABD’yi 51-50 mağlup ederek bu geleneğe son verdi.  

Amerikalı yüzücü Mark Spitz bir olimpiyatta 7 altın madalya kazanan ilk sporcu olarak tarihe geçti. 

1972 Olimpiyatları bir maskotu olan ilk olimpiyattı. Waldi ismi verilen maskot olimpiyatlar tarihinin ilk resmi maskotu olarak kayıtlara geçti. Sonraki oyunlarda maskotlar ev sahibi ülke ile bağlantılı karakterlerden veya hayvanlardan oluştu. İlk kez hakemler olimpiyat yemini ederek sahaya çıktılar. 

Munich 1972 Mascot(s) Waldi | History & Photos
Maskot Waldi

İngiliz binici Hilda Lorna Johnstone, oyunlara 70 yaşında katılarak en yaşlı kadın olimpist oldu.

Futbolda Batı’daki starlar olimpiyatlar için oynamaya tenezzül etmediklerinden Doğu Blokunun altın merakı devam ediyordu. Polonya, finalde Macaristan’ı 2-1 mağlup ederek altın madalyanın sahibi oldu. 

 

DEVAM EDECEK…

 

[2] Bapçum Kahraman, Mayıs 2012, Olimpiyat Tarihinden Unutulmaz Kahramanlar İnanılmaz Olaylar, Ötüken Neşriyat, İstanbul

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More