Dergi Tarihi

Geçmişten Günümüze Dergi Kültürü, Spor Dergileri

Spor dergiciliğine gelmeden evvel tarihteki ilk dergiye değinmek gerekir. On yedinci yüzyılın değişen edebi akımları ve yenilikçi edebiyatçıların ışığında günlük olmayan, belirli sürelerle yayınlanan bir tür arayışı doğmuştu. Bu arayış, R. Baldwin önderliğinde ülkedeki erkeklere haber, tarih, felsefe, edebiyat, müzik ve çeviri gibi alanlarda metinler sunma amacıyla İngiltere’de ilk meyvesini verecekti. Ocak 1692 tarihinde yayınlanan The Gentleman’s Journal isimli bu dergi böylelikle tarihteki ilk dergi olarak kayıtlara geçiyordu. The Gentleman’s Journal, günümüzde pek çok dergide olduğu gibi aylık düzenle okuyucu karşısına çıktı.

Daha sonraki yıllarda ise sadece metin temelli ilk dergiye resim, karikatür ve çizgiler ekleme fikri ortaya çıktı. Memoirs for the Curious adı verilen ilk resimli derginin ardından 1832 yılında The Penny Magazine, konuların yine resim ve çizgilerle desteklendiği ikinci dergi oldu. Bir dergide fotoğrafların yer almasıysa Art Union adlı derginin Haziran 1846 sayısıyla gerçekleşecekti.Batı Avrupa’da yayılan dergi kültürü, dönemin kültürel teması en yüksek seviye devletlerinden Osmanlı’ya da kısa zamanda ulaştı. Bir meslek dergisi konseptiyle Türk ve Batı tıbbı hakkında yazı, gelişme ve çalışmaların bulunduğu Vekayi-i Tıbbiye de 1849’da ilk Türk dergisi unvanıyla tarihteki yerini almış oldu.

dergi
tarihteki ilk dergi

Yine Osmanlı entelektüelleri tarafından Mecmua-i Fünun, 1862 yılında Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’ye bağlı bir yayın organı olarak yayınlandı. Mecmua-i Fünun Osmanlı dergileri arasında ansiklopedik içerik geleneğinin en önemli örneklerinden kabul edilir. Hedef kitlesi elit, eğitimli, yazarları gibi entelektüel insanlardı. Art arda 48 sayı yayınlanarak yayın hayatını tamamladı. Türk dergiciliğinin temel taşlarından Servet-i Fünun’un kuruluşuna değin geçen sürede, Ahmet Mithat Efendi’nin Dağarcık’ı, Ebüzziya Tevfik’in Mecmua-i Ebu Ziya’sı da çıkan önemli dergiler olarak basılı yayında yerini almıştı. Dağarcık 1871 yılında çıkartılırken hedef kitle olarak Mecmua-i Fünun’un aksine elit kesimi değil halkı almıştı. Yine Ebüzziya Tevfik’in dönemin adıyla mecmuası da Mecmua-i Fünun çizgisinden uzaktı. Nitekim sonunda, yukarıda da değindiğimiz üzere Türk dergi kültüründe temel taşlardan olacak Servet-i Fünun kuruldu ve 54 yılda 2464 sayısıyla Türk basınınındaki en uzun ömürlü ikinci dergi apoletini takmayı başardı.

Servet-i Fünun’un kurucusu Ahmet İhsan (Cumhuriyetten sonra Tokgöz soyadını alır), Servet-i Fünûn’dan önce Şafak ve Ümran adında kültür, sanat ve magazin içerikli dergiler çıkarır. Dönemin kaotik yapısında Hükümet tarafından çıkardığı dergiler bir bir kapatılan Ahmet İhsan, Nikolaidi’ye giderek -Servet gazetesinin sahibi- onun izni ile Servet’in eki olarak Servet-i Fünûn’u çıkarmaya başlar. Servet gazetesi beklenen etkiyi veremeyince takvimler 1892’yi gösterdiğinde kapatılır. Ancak yayın hayatına devam eden Servet-i Fünun böylelikle bağımsız bir yayın organı halini alacaktır. Dergide dönemin ünlü edebiyatçıları da vardır; Tevfik Fikret, Hüseyin Cahit, Halit Fahri gibi isimler de burada yazarlar.

Servet-i Fünun
Servet-i Fünun

Türk kültüründe dergi denildiğinde akla ilk gelenlerden Servet-i Fünun, yayın hayatının başlarında bilimsel konulara ağırlık veriyordu. Pek çoğu derginin kurucusu Ahmet İhsan tarafından yazılan bilimsel metinlere ek olarak okuyucunun ilgisini çekmek, okuyucuyu bilgilendirmek ve buluş yapacak kişilerin yetişmesine katkıda bulunmak amacıyla; Avrupa’daki buluş ve bilimsel gelişmelerin tercümelerine yer verilir. Öyle ki Jules Verne eserlerinin tercümeleri de titizlikle burada paylaşılır. Servet-i Fünun dergisi, tüm bunların dışında bilhassa eski-yeni tartışmalarındaki konumu ile nam salmıştır. Dönemin sivri dilli ve fikirleriyle önder kişileri Muallim Naci ve Recaizade Mahmut Ekrem’in eski ile yeni arasında tutuştukları kavgada edebiyat çevresinin büyük çoğunluğu iki taraftan birinde saf tutar ve Dergi de yenilikçilerin yuvası haline gelir.

1911 yılında çıkmaya başlayan Genç Kalemler dergisi ile 1921’de yayınlanmaya başlayan Dergâh da Cumhuriyet dönemine kadar dergicilik akımını temsile devam eder. Genç Kalemler adlı dergi, Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp gibi isimleriyle büyük ses getirmiş, özellikle de Türkçülük akımının öncülüğünü yapmıştır. 1921-1923 yıllan arasında 42 sayı çıkartan Dergâh dergisi ise, Cumhuriyet dönemi edebiyatının ilk seslerini içerisinde taşır. Dergi Yahya Kemal, Ahmet Haşim, Yakup Kadri, Halide Edip, Ahmet Hamdi Tanpınar gibi çok önemli edebi isimlerle Türk dergi tarihinde büyük bir iz bırakmıştır.



Bunlar da ilginizi çekebilir;

Yeni Trend Spor Dergisi

Türk İzi: Son Osmanlılar

Plase Dergi

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More