Kazancı ve Kartı Bol Meslek : Hakemlik

Bu yazımızda yıllardır ceplerinden sarı ve kırmızı kart çıkararak dikkatleri üzerine çeken hakemlerimizin ceplerine giren yıllık kazançlarını inceleyip onları Avrupa’daki meslektaşları ile karşılaştıracağız.

Bir futbol maçı bittiğinde hatalı gol yiyen kaleciden sonra en dikkat çeken isim her daim hakem olur. Çıkardığı ve çıkarmadığı kartlar, haklı mı haksız mı diye saatlerce tartışılan penaltılar, ofsayt mı değil mi diye piero’ya sorulan pozisyonlar maalesef ülkemizde oyundan ve taktikten daha çok konuşulur. Maç biter ama tartışmalar bitmez. Spor programlarında sadece futbol konuşulduğu gibi konu futbol olunca da her daim bir numaralı öncelik hakemin kararlarındadır. Ülkemizde kendini bir takıma güçlü şekilde bağlı hisseden 56 milyon taraftarın da odak noktasında olan hakemlerimizin süre/stres eğrisindeki en yüksek gruptaki mesleği yaptıkları aşikar.

Hakemlerimizin 90 dakikada ortalama bir futbolcudan daha fazla koşarak (2017 lig ortalaması 10.4 kilometre/maç) yönettiği maçların karşılığında ne kadar kazanıyorlar sorusuna yanıt bulmadan önce hakemlerimiz bu zorlu tempoya nasıl ulaşıyor, ona bir bakalım.

Süper Lig’de görev yapan tüm hakemlerimiz tıpkı futbolcular gibi her sene belli periyotlarla kamp çalışması yaparlar. Yapılan bu kamp çalışmalarında dayanıklılık, sürat ve çeviklik gibi fiziki idmanlara giren hakemlerimiz kamp sonunda FIFA Atletik Koşu Testi uygulamasına tabi tutulurlar. Bu testin amacı hakemlerimizin belli mesafelere hedeflenen sürelerde koşarak veya yürüyerek ulaşabileceklerini kontrol etmektir. 2016 yılında modernize edilen ve iki aşamadan oluşan koşu testinin parkuruna kısaca bir göz gezdirelim.

  • Tekrarlı Sprint Yeteneği : Hakemlerin 40 metrede atacağı deparın 6 saniyenin altında kalması hedeflenir. 6 kez üst üste 1 dakikalık dinlenme sonrasında yapılır.

  • Yüksek Şiddetli İnterval Koşu : Hakemlerin 75 metrede yapacağı koşunun 15 saniyenin altında ve koşudan sonra yapacağı 25 metrelik yürümenin 18 saniyenin altında olması hedeflenir. 10 kez aralıksız uygulanarak toplamda 4.000 metrelik bir parkurun tamamlanması gerekir.

Yukarıdaki parkurları tamamlamanın ne kadar zor olduğunu göz önünde bulundurursak Süper Lig hakemlerimizin 36.4 yaş ortalamasında olmasına da şaşırmamamız gerekir. Zira böyle yüksek tempolu testlerden geçerek maç başı 10 kilometreden fazla koşmak gerçekten kolay değil. Çoğu okuyucumuzun aklına gelen soruyu da ben dile getireyim: Hakemlerin başka mesleği oluyor mu? Dünyaca ünlü hakemimiz Cüneyt Çakır’ın sigortacı, Fırat Aydınus’un mühendis, Tolga Özkalfa’nın diş hekimi ve Halis Özkahya’nın öğretmen olduğunu öğrenmeniz sizi şaşırtmasın. Hakemlerimizin bir çoğu iki meslek sahibi ve iş programlarını lig fikstürüne göre ayarlama zorunluluğuna sahipler.

Peki; bu kadar zorlu testlerden geçerek neredeyse orta yaş grubunda bir askeri eğitim alan hakemlerimiz başka bir meslekleri olmasına rağmen neden yeşil sahada olmayı da tercih ediyorlar? Manevi bir motivasyonlarının olup olmadığını bilemeyiz fakat oldukça cazip bir maaş ile çalıştıklarını söylemek yanlış olmaz. Gelin şimdi asıl konumuza, hakemlerimizin yıllık kazançlarına dönelim ve Süper Lig hakemlerinin maaşlarını Avrupa’nın beş büyük ligindeki hakemler ile karşılaştıralım.

2011 sezonuna yaklaşık olarak 2.500 TL maç başı ücret ile başlayan orta hakemlerimiz takip eden sezonlarda enflasyon oranında zam alarak işlerine devam ettiler. 2015 sezonunda ise maç başı 5.750 TL kazanan hakemlerimiz, 2018 sezonuna kadar zam almayarak görevlerini yaptılar. 3 yıl boyunca zam almadan çalışan yeşil sahaların tartışılmaz otoritelerinin ücretleri Euro bölgesindeki Avrupa’lı hakemler ile kıyaslanınca oldukça düşük kalınca devreye giren Türkiye Futbol Federasyonu maç başı ücretlerini 2017-2018 sezonu başlamadan 10.000 TL olarak güncelledi.

2017-2018 sezonunda Süper Lig ve alt liglerde görev alan 1. Klasman hakemlerimize TFF toplamda 7.8 milyon Türk Lirası ödeme yaptı. Kazanç listesinde ilk sırayı 425.000 Türk Lirası ile Ali Palabıyık alırken Fırat Aydınus, Mete Kalkavan, Bülent Yıldırım ve Halis Özkahya 400.000 TL’nin üstündeki gelirleriyle en çok kazanan beş hakem listesinde yerlerini aldılar. Listenin en altında 267.000 Türk Lirası kazanan Serkan Tokat yer alsa da hakemlerimiz ortalama olarak yaklaşık 330.000 Türk Lirası gelir elde etmişler.

Peki hakemlerimizin gelirleri nasıl vergilendiriliyor? Dilerseniz bu soruyu da cevaplandırıp Avrupalı hakemlerimizle yola devam edelim. Daha önce yazdığım Vergi Cenneti mi, Futbol Ülkesi mi? yazısından anmsayacağınız üzere Süper Lig tam bir vergi cenneti. Avrupa’daki futbolcular gelirlerinin %40-%50 arasındaki kısımlarını vergi olarak öderken Süper Lig’de futbolcularımız sadece %15’lik bir vergi kesintisine uğruyorlar. 2016’da yürürlüğe giren Gelir Vergisi Kanunu futbolcuların %35’lik vergi dilimine girmesi taslağıyla hazırlanmış fakat bu madde hakemlerin vergiden muaf tutulması ile birlikte torba yasadan çıkarılmıştı. Kısacası hakemlerimizin vergi yükümlülükleri 28.02.2012 Tarih ve GİB.4.41.15.01-GVK -2011/11-53 sayılı madde ile belirlenmiş olup “Her türlü spor yarışmalarını yöneten hakemlere yapılan ödemeler, ‘ücret’ olarak kabul edilmekle birlikte, gelir vergisinden istisna edildiğinden, vergi kesintisine tabi tutulmaması gerekir.”  ibaresi hakemlerin gelirlerini vergiden muaf tutmuştur.

Vergi yükümlülüklerinin olmaması ve maç başı aldıkları harcırah ile net bir gelir elde eden hakemlerimizin Avrupalı meslektaşları gelirleri ölçütünde %25 ila %40 arasında vergi ödese de onların kazançları da azımsanacak gibi değil.

İngiltere  – Premier League

Futbolun doğum yerinde büyük saygı gören Premier League hakemlerine İngiliz Futbol Federasyo’nu da maaşlarını dağıtırken büyük bir teveccüh gösteriyor.  Yılda 38.700 Sterlin garanti ücret alan İngiliz hakemler yönettikleri maç başına da 1.170 Sterlin kazanıyor.

İspanya – La Liga  

Hakemlerine en cömert davranan futbol federasyonu ise matadorlar. Maç başı 6.000 Euro kazanan İspanyol hakemler, kazançlarıyla tüm meslektaşlarını kıskandırırken bazen kramponların da hedefi oluyorlar.

Almanya – Bundesliga

Bayern Münih’in domine ettiği Alman Ligi’nde Die Roten’den sonra en karlı çıkan futbol emekçileri hakemler. Maç başı 3.600 Euro kazanan hakemler arasında olan Bibiana Steinhaus, Bundesliga tarihinin ilk kadın hakemi olmayı da başardı.

İtalya – Serie A      

2005-2006 yılında Calciopoli skandalıyla çalkalanan Serie A’da Juventus Genel Direktörü Luciano Moggi ile hakem atama kurulu başkanı Pierluigi Pairetto başta olmak üzere bazı hakemler ile telefon görüşmeleri tespit edilmişti. Sadece hakem Massimo Di Santis’in 10 aylık hapis cezası ile savuşturulan felaketten sonra İtalyan hakemler 3.400 Euro kazandıkları maç başı ücretleri ile görevlerine devam ediyorlar.

Calciopoli sanıkları : Luciano Moggi ve Massimo Di Santis

 

Fransa – Ligue 1

2018 yılında çarpıştığı oyuncuya önce tekme atıp sonra kırmızı kart gösteren Fransız hakem Tony Chapron 3 ay men cezası alarak  12 maçlık 35.000 euro’luk potansiyel kazancına da veda etti.

Avrupa’daki beş büyük futbol ligi içerisinde en cimri federasyon ödülü ise Fransızlar’a gidiyor.  Maç başı 2.750 Euro kazanan Fransız hakemler sarı ve kırmızı kartlarını bolca kullanarak federasyona bir mesaj vermeye çalışıyorlar mı bilinmez ama İspanyol meslektaşlarını kıskandıkları kesin.

İspanya 6.000 € (28.000 TL)
Almanya 3.600 € (17.000 TL)
İtalya 3.400 € (16.000 TL)
Fransa 2.750 € (13.000 TL)
Portekiz 1.200 € (5.600 TL)

 

Avrupalı hakemlerin de federasyonlarından aldıkları maaş çeklerini bir maliyeci edasıyla incelediğimize göre artık geriye tek bir nokta kalıyor. Hakemler uluslararası turnuvalardan gelir elde ediyorlar mı yoksa sadece yeni bir ülke tanıma hevesiyle mi görev yerlerine gidiyorlar? Gezelim görelim programı tadında misafirperver bir cevap bekliyorsanız yanılıyorsunuz zira elit hakemlerin en önemli gelir kaynakları: uluslararası turnuvalar.

Şampiyonlar Ligi’nin gediklileri Elit Klasman hakemleri 6.750 Euro’luk maç başı ücretleriyle meslektaşlarının rüyalarını süslerken Elit Gelişim klasmanındaki hakemler de 4.500 Euro’luk maç başı ücretleriyle lig kazançlarını gölgede bırakıyor.

Dünya Kupası da hakemlerin yüzünü güldüren turnuvalardan biri olarak göze çarpıyor. 36 orta hakem, 63 yardımcı hakemin görev aldığı 2018 Dünya Kupası’nda hakemler turnuvadan kesinlikle mutlu ayrıldılar. Dünya futbolunun zirvesinin oynandığı maçlarda görev alan hakemler maç başına 2.500 euro kazandılar. Fakat asıl piyango hakemlere garanti olarak verilen ücretler oldu. Turnuvanın en prestijli üç hakemi olarak gösterilen Felix Brych (Almanya), Cüneyt Çakır (Türkiye) ve Nestor Pitana (Arjantin)’ya verilen 57.000 euro’luk ücretler düdük sesini arttıran faktörlerden biri oldu mu bilinmez fakat hakemlerin FİFA logolu maaş çeklerinin motivasyonları arttırdığı kesindi.

Hakemler 2018 Dünya Kupası boyunca VAR sisteminden faydalandılar. 

Sonuç olarak bu yazıyı okuduktan sonra gri sweatshirt’ü ile Rocky edasında sokaklarda ellerinde düdükle koşan genç hakem adaylarını görmemiz son derece olası. Fakat hakem adaylarının kendilerini fiziksel olarak hazırlamalarından ziyade, psikolojik olarak hazırlamaları çok daha önemli. Çünkü sahada toptan çok düdüğünüzle ilgilenen 22 adet futbolcu, saha kenarında her an kovulma stresiyle yaşayan Süper Lig teknik direktörlerinin şikayetleri ve basın toplantılarıyla hatalarınızdan barkovizyon sunumu yapan yönetici ve başkanlar mevcut. Gözü korkanlar için; futbolculuk ve hakemlikten başka meslekler yaparak da futbol dünyasının içinde olma şansı veren kazancı bol bir meslek daha var.

Bir sonraki yazımızda da günümüz futbolunun en çok kazanan isimlerini barındıran menajerlikten bahsederiz. Olur mu?